Jakie znaczenie mają zasady Clausewitza we współczesnym biznesie, zarządzaniu i przywództwie.

Skąd wziął się ten temat? Po co sięgać do myśli, idei i zasad sformułowanych prawie dwieście lat temu? W jakim stopniu wiedza ta może być wykorzystana we wspуłczesnym świecie?

W rzeczywistości ludzkość w swoim rozwoju potrafi zachować poszczegуlne fragmenty wiedzy zdobytej i sformułowanej przez jej najlepszych przedstawicieli. Ludzkość wyciąga z tego wnioski, się uczy i stanowi to podstawę jej dalszego rozwoju. Dzisiaj proponuję czytelnikom naszego bloga, aby wspуlnie ze mną rozważyli i ocenili wpływ idei i zasad Clausewitza na nasze dzisiejsze życie.

Karol von Clausewitz, pruski wojskowy, dowуdca, teoretyk wojskowości, historyk i etyk, jeden z największych strategуw w historii, nigdy nie pisał o zarządzaniu. Jednak jego idee dotyczące wojny jako zderzenia woli, tarcia1, niepewności i koncentracji sił stały się fundamentem wspуłczesnego myślenia menedżerskiego — od analizy scenariuszowej po zarządzanie strategiczne i przywуdztwo kryzysowe.

Nie ma sensu szczegуłowo analizować treści książek Clausewitza w ramach krуtkiego artykułu na blogu. Skupię się na praktycznej wartości idei i zasad Clausewitza w odniesieniu do realiуw naszych czasуw, a konkretnie – w biznesie. Jako praktykujący coach biznesowy położę nacisk na cechy przywуdcze, ktуre w znacznym stopniu determinują sukces biznesowy.

Zacznijmy od priorytetуw – od strategii. Według Clausewitza: strategia jest kontynuacją celu. Bliżej autora: najpierw cel polityczny, potem wojna. W odniesieniu do realiуw biznesowych – najpierw cel, potem strategia, następnie taktyka, a dopiero potem konkretne projekty. Niestety, wielokrotnie widziałem błędne działania kierownikуw biznesu: zaczynają od projektуw, ponieważ wydają się one bliskie, zrozumiałe, łatwe do zrealizowania – a potem, jak się uda, „wyciągniemy zyski”. Ręce swędzą, żeby jak najszybciej uzyskać szybki wynik (często tylko finansowy), nie zastanawiając się nad tym, że nie zbliża to do realizacji głуwnego celu, ktуry wyznaczył właściciel firmy (on sam jest wyznacznikiem celуw, wizjonerem, a w końcu głуwnym beneficjentem). W ten sposуb dochodzimy do pierwszej zasady.

 

1. Jasność strategiczna: polityka wyznacza cele, strategia — drogę.

Przypomnijmy cytat z Clausewitza: „Wojna jest kontynuacją polityki...”. W odniesieniu do wspуłczesnego biznesu:

• strategia powinna wynikać z ogуlnych celуw korporacyjnych
• każdy kierunek, produkt, projekt powinien rozumieć, jakiemu celowi politycznemu (biznesowemu) służy;
• lider jest odpowiedzialny za transformację: „cel -> kierunek -> skoncentrowane działanie”;

Innymi słowy, istota zasady: cel jest pierwotny, środki osiągnięcia celu są drugorzędne. Nie na odwrуt.

 

2. Skoncentrowanie wysiłkуw w decydującym punkcie.

 

Odwołujemy się do generała Clausewitza: „Skoncentrowanie sił w decydującym punkcie jest najważniejsze w strategii”.

 

Praktyczne zastosowanie tego w biznesie:

 

• koncentracja na kluczowych produktach, klientach, rynkach;
• minimalizacja rozproszenia zasobуw na mikroprojekty „ulubionych wspуłpracownikуw”;
• wyrуżnienie „punktуw przełomowych” (blokujące zależności, wąskie gardła, unikalne kompetencje);

 

Najważniejszym zadaniem lidera jest określenie głуwnego kierunku działań / „środka ciężkości” (Center of Gravity / COG lub Schwerpunkt w oryginalnym niemieckim) i ochrona go przed rozproszeniem uwagi i wsparcia zasobowego. Jest to kluczowa idea stosowana przez NATO, McKinsey i Boston Consulting Group.

 

Co stanowi środek ciężkości biznesu:

 

• unikalna technologia;
• sieć dystrybucji;
• baza danych klientуw;
• utalentowany zespуł;
• licencja lub wyłączny dostęp;

 

Co z tym zrobić (jakie zadania należy sformułować dla siebie i zespołu):

 

• wzmacniać swуj COG;
• uderzać w COG konkurenta (legalnie: poprzez marketing, produkt, innowacje);

 

3. Akceptacja niepewności i „mgły wojny” (w oryginale – Dunkelheit / UngewiЯheit) jako nieuniknionych zjawisk, ktуrych nie da się uniknąć i z ktуrymi trzeba nauczyć się pracować.

O czym mуwi Clausewitz: „Trzy czwarte podstaw do podjęcia decyzji pokryte jest mgłą”. Dlatego konieczne jest:

• budowanie planowania scenariuszowego;
• rozwijanie intuicji przywуdczej;
• działanie zdecydowane przy niekompletnych danych.

Menedżerowie często czekają na pełne informacje — marno, nigdy ich nie otrzymają. W warunkach niepewności ważne jest, aby nie szukać idealnego rozwiązania, ale:

• podejmować decyzje szybciej niż konkurenci;
• korygować kurs w miarę napływania nowych informacji;
• budować system informacji zwrotnej;
• pracować w krуtkich cyklach (logika Agile w skali strategicznej);

W tym miejscu dochodzimy do głуwnej cechy lidera — jest to osoba, ktуra działa, podczas gdy inni analizują2.

 

4. Zarządzanie tarciami: elastyczność jest ważniejsza niż idealne plany.

Jak to wygląda w biznesie – w codziennym życiu zdarzają się

• zakłуcenia w dostawach;
• opуr pracownikуw ze względu na to, że występują:
• biurokracja,
• powolne procesy,
• konflikt interesуw,
• wewnętrzny opуr przed zmianami.
• ograniczenia regulacyjne;
• opуźnienia budżetowe;
• błędy ludzkie;

Na takie przejawy tarć należy być zawsze przygotowanym. Pamiętaj: dojrzały lider to taki, ktуry spodziewa się tarć i z wyprzedzeniem wprowadza mechanizmy adaptacyjne.

Co należy robić w praktyce:

• tworzyć rezerwę kluczowych zasobуw (kapitału, czasu, kompetencji);
• stosować planowanie scenariuszowe;
• testować rozwiązania na małych partiach;
• porzucić iluzję ścisłej kontroli.

5. Wola i energia moralna jako głуwny zasуb lidera.

Czego uczy Clausewitz: „Wola jest głуwnym źrуdłem energii pokonującej trudności”. Przywуdztwo to nie tylko intelekt, ale także:

• wytrwałość;
• odporność emocjonalna;
• umiejętność inspirowania zespołu;
• zdolność do wytrzymywania presji;

Wysoki poziom morale organizacji jest czasami ważniejszy niż nowoczesne technologie. Pomysły, za ktуrymi stoi dyscyplina i energia emocjonalna lidera, częściej odnoszą sukces.

6. Przywуdztwo generatywne: umiejętność dostrzegania porządku w chaosie.

Cytat z traktatu Clausewitza „O wojnie”: „Geniusz to umiejętność odnalezienia drogi w niebezpieczeństwie i mgle”.

W dzisiejszym świecie lider powinien:

• łączyć dane, intuicję i doświadczenie;
• szybko wyodrębniać to, co najważniejsze;
• dostrzegać/słyszeć ważne sygnały w otaczającym hałasie;
• przewyższać konkurentуw szybkością interpretacji sytuacji;

Ta najważniejsza cecha lidera nazywa się „inteligencją sytuacyjną” — jest kluczem do zarządzania w środowisku VUCA3.

 

7. Jedność strategii i taktyki: rutyna powinna służyć zamierzeniom.

Pruski generał wyraźnie rozrуżniał strategię (cele) i taktykę (działania bojowe). We wspуłczesnym biznesie:

• strategia określa, co i dlaczego;
• działalność operacyjna zapewnia, jak;

Warunki przetrwania biznesu dyktują przestrzeganie tego podziału. Alternatywnie, każda organizacja jest skazana na degradację, gdy:

• taktyka nie ma sensu strategicznego;
• strategia przestaje uwzględniać rzeczywistość taktyczną;

Wspуłczesny lider jest odpowiedzialny za spуjność działań wewnątrz firmy: od poziomu korporacyjnego po codzienne działania pracownikуw.

Myślenie strategiczne Clausewitza — lekcje dla przedsiębiorców.

Podsumowując powyższe — co sprawia, że idee Clausewitza są przydatne dla wspуłczesnego lidera? Na ich podstawie tworzy się praktyczny model dla liderуw pracujących w warunkach ciągłej turbulencji, konkurencji i złożoności organizacyjnej. Taki model powinien zawierać i łączyć pięć praktycznych kompetencji:

1. Fokus — wybуr decydującego kierunku działań;

2. Adaptacyjność — zarządzanie tarciami, a nie walka z rzeczywistością;

3. Zdecydowanie — charakter działań w warunkach niepewności;

4. Wola — wytrwałość lidera i zdolność inspirowania innych;

5. Systemowe spojrzenie — połączenie strategii i taktyki w jedną logikę.

Jak zastosować zasady wojny Clausewitza w strategii biznesowej.

 

Wydawałoby się, że nie ma w tym nic nowego. Na zakończenie przytoczę jeszcze jeden cytat z „Vom Kriege” Clausewitza: „Die Kriegskunst hat wenige Grundsдtze; man kann sie leicht begreifen, aber ihre Ausfьhrung ist schwer”. W tłumaczeniu na język artykułu na blogu: „Sztuka wojny ma niewiele zasad; łatwo je zrozumieć, ale trudno zastosować”.

 

• Dosłowne tłumaczenie terminu, ktуrego użył Clausewitz do opisania czynnikуw hamujących wykonanie i idealną realizację postawionego zadania, w oryginale - Friktion. Do takich czynnikуw Clausewitz zaliczał wady ludzkiej natury i zbiуr drobnych przeszkуd, ktуre zamieniają idealny plan w chaotyczną rzeczywistość.
• W nocy 23 marca 1945 r. amerykański generał Patton przeprawił się przez rzekę Mozelę, wykorzystując ograniczone środki i niewielkie siły, nie informując o tym brytyjskich sojusznikуw. W ten sposуb zniweczył dwumiesięczne przygotowania brytyjskiego generała Montgomery'ego do podobnej akcji. Było to formalne naruszenie podległości w ramach sojuszu i doprowadziło do poważnego konfliktu. Niemniej jednak „zwycięzcуw nie osądza się” i w rezultacie Wielka Brytania utraciła wiodącą rolę na tym teatrze działań wojennych
• Środowisko VUCA to sytuacja lub kontekst charakteryzujący się ciągłymi, szybkimi i nieprzewidywalnymi zmianami, co utrudnia planowanie i przewidywanie wynikуw. Akronim, ktуry powstał w U.S. Army War College, aby opisać świat po zimnej wojnie, oznacza zmienność, niepewność, złożoność i niejednoznaczność.