Jakie znaczenie mają zasady Clausewitza we współczesnym biznesie, zarządzaniu i przywództwie.

Skąd wziął się ten temat? Po co sięgać do myśli, idei i zasad sformułowanych prawie dwieście lat temu? W jakim stopniu wiedza ta może być wykorzystana we współczesnym świecie?

W rzeczywistości ludzkość w swoim rozwoju potrafi zachować poszczególne fragmenty wiedzy zdobytej i sformułowanej przez jej najlepszych przedstawicieli. Ludzkość wyciąga z tego wnioski, się uczy i stanowi to podstawę jej dalszego rozwoju. Dzisiaj proponuję czytelnikom naszego bloga, aby wspólnie ze mną rozważyli i ocenili wpływ idei i zasad Clausewitza na nasze dzisiejsze życie.

Karol von Clausewitz, pruski wojskowy, dowódca, teoretyk wojskowości, historyk i etyk, jeden z największych strategów w historii, nigdy nie pisał o zarządzaniu. Jednak jego idee dotyczące wojny jako zderzenia woli, tarcia1, niepewności i koncentracji sił stały się fundamentem współczesnego myślenia menedżerskiego — od analizy scenariuszowej po zarządzanie strategiczne i przywództwo kryzysowe.

Nie ma sensu szczegółowo analizować treści książek Clausewitza w ramach krótkiego artykułu na blogu. Skupię się na praktycznej wartości idei i zasad Clausewitza w odniesieniu do realiów naszych czasów, a konkretnie – w biznesie. Jako praktykujący coach biznesowy położę nacisk na cechy przywódcze, które w znacznym stopniu determinują sukces biznesowy.

Zacznijmy od priorytetów – od strategii. Według Clausewitza: strategia jest kontynuacją celu. Bliżej autora: najpierw cel polityczny, potem wojna. W odniesieniu do realiów biznesowych – najpierw cel, potem strategia, następnie taktyka, a dopiero potem konkretne projekty. Niestety, wielokrotnie widziałem błędne działania kierowników biznesu: zaczynają od projektów, ponieważ wydają się one bliskie, zrozumiałe, łatwe do zrealizowania – a potem, jak się uda, „wyciągniemy zyski”. Ręce swędzą, żeby jak najszybciej uzyskać szybki wynik (często tylko finansowy), nie zastanawiając się nad tym, że nie zbliża to do realizacji głównego celu, który wyznaczył właściciel firmy (on sam jest wyznacznikiem celów, wizjonerem, a w końcu głównym beneficjentem). W ten sposób dochodzimy do pierwszej zasady.

 

1. Jasność strategiczna: polityka wyznacza cele, strategia — drogę.

Przypomnijmy cytat z Clausewitza: „Wojna jest kontynuacją polityki...”. W odniesieniu do współczesnego biznesu:

• strategia powinna wynikać z ogólnych celów korporacyjnych
• każdy kierunek, produkt, projekt powinien rozumieć, jakiemu celowi politycznemu (biznesowemu) służy;
• lider jest odpowiedzialny za transformację: „cel -> kierunek -> skoncentrowane działanie”;

Innymi słowy, istota zasady: cel jest pierwotny, środki osiągnięcia celu są drugorzędne. Nie na odwrót.

 

2. Skoncentrowanie wysiłków w decydującym punkcie.

 

Odwołujemy się do generała Clausewitza: „Skoncentrowanie sił w decydującym punkcie jest najważniejsze w strategii”.

 

Praktyczne zastosowanie tego w biznesie:

 

• koncentracja na kluczowych produktach, klientach, rynkach;
• minimalizacja rozproszenia zasobów na mikroprojekty „ulubionych współpracowników”;
• wyróżnienie „punktów przełomowych” (blokujące zależności, wąskie gardła, unikalne kompetencje);

 

Najważniejszym zadaniem lidera jest określenie głównego kierunku działań / „środka ciężkości” (Center of Gravity / COG lub Schwerpunkt w oryginalnym niemieckim) i ochrona go przed rozproszeniem uwagi i wsparcia zasobowego. Jest to kluczowa idea stosowana przez NATO, McKinsey i Boston Consulting Group.

 

Co stanowi środek ciężkości biznesu:

 

• unikalna technologia;
• sieć dystrybucji;
• baza danych klientów;
• utalentowany zespół;
• licencja lub wyłączny dostęp;

 

Co z tym zrobić (jakie zadania należy sformułować dla siebie i zespołu):

 

• wzmacniać swój COG;
• uderzać w COG konkurenta (legalnie: poprzez marketing, produkt, innowacje);

 

3. Akceptacja niepewności i „mgły wojny” (w oryginale – Dunkelheit / Ungewißheit) jako nieuniknionych zjawisk, których nie da się uniknąć i z którymi trzeba nauczyć się pracować.

O czym mówi Clausewitz: „Trzy czwarte podstaw do podjęcia decyzji pokryte jest mgłą”. Dlatego konieczne jest:

• budowanie planowania scenariuszowego;
• rozwijanie intuicji przywódczej;
• działanie zdecydowane przy niekompletnych danych.

Menedżerowie często czekają na pełne informacje — marno, nigdy ich nie otrzymają. W warunkach niepewności ważne jest, aby nie szukać idealnego rozwiązania, ale:

• podejmować decyzje szybciej niż konkurenci;
• korygować kurs w miarę napływania nowych informacji;
• budować system informacji zwrotnej;
• pracować w krótkich cyklach (logika Agile w skali strategicznej);

W tym miejscu dochodzimy do głównej cechy lidera — jest to osoba, która działa, podczas gdy inni analizują2.

 

4. Zarządzanie tarciami: elastyczność jest ważniejsza niż idealne plany.

Jak to wygląda w biznesie – w codziennym życiu zdarzają się

• zakłócenia w dostawach;
• opór pracowników ze względu na to, że występują:
• biurokracja,
• powolne procesy,
• konflikt interesów,
• wewnętrzny opór przed zmianami.
• ograniczenia regulacyjne;
• opóźnienia budżetowe;
• błędy ludzkie;

Na takie przejawy tarć należy być zawsze przygotowanym. Pamiętaj: dojrzały lider to taki, który spodziewa się tarć i z wyprzedzeniem wprowadza mechanizmy adaptacyjne.

Co należy robić w praktyce:

• tworzyć rezerwę kluczowych zasobów (kapitału, czasu, kompetencji);
• stosować planowanie scenariuszowe;
• testować rozwiązania na małych partiach;
• porzucić iluzję ścisłej kontroli.

5. Wola i energia moralna jako główny zasób lidera.

Czego uczy Clausewitz: „Wola jest głównym źródłem energii pokonującej trudności”. Przywództwo to nie tylko intelekt, ale także:

• wytrwałość;
• odporność emocjonalna;
• umiejętność inspirowania zespołu;
• zdolność do wytrzymywania presji;

Wysoki poziom morale organizacji jest czasami ważniejszy niż nowoczesne technologie. Pomysły, za którymi stoi dyscyplina i energia emocjonalna lidera, częściej odnoszą sukces.

6. Przywództwo generatywne: umiejętność dostrzegania porządku w chaosie.

Cytat z traktatu Clausewitza „O wojnie”: „Geniusz to umiejętność odnalezienia drogi w niebezpieczeństwie i mgle”.

W dzisiejszym świecie lider powinien:

• łączyć dane, intuicję i doświadczenie;
• szybko wyodrębniać to, co najważniejsze;
• dostrzegać/słyszeć ważne sygnały w otaczającym hałasie;
• przewyższać konkurentów szybkością interpretacji sytuacji;

Ta najważniejsza cecha lidera nazywa się „inteligencją sytuacyjną” — jest kluczem do zarządzania w środowisku VUCA3.

 

7. Jedność strategii i taktyki: rutyna powinna służyć zamierzeniom.

Pruski generał wyraźnie rozróżniał strategię (cele) i taktykę (działania bojowe). We współczesnym biznesie:

• strategia określa, co i dlaczego;
• działalność operacyjna zapewnia, jak;

Warunki przetrwania biznesu dyktują przestrzeganie tego podziału. Alternatywnie, każda organizacja jest skazana na degradację, gdy:

• taktyka nie ma sensu strategicznego;
• strategia przestaje uwzględniać rzeczywistość taktyczną;

Współczesny lider jest odpowiedzialny za spójność działań wewnątrz firmy: od poziomu korporacyjnego po codzienne działania pracowników.

Myślenie strategiczne Clausewitza — lekcje dla przedsiębiorców.

Podsumowując powyższe — co sprawia, że idee Clausewitza są przydatne dla współczesnego lidera? Na ich podstawie tworzy się praktyczny model dla liderów pracujących w warunkach ciągłej turbulencji, konkurencji i złożoności organizacyjnej. Taki model powinien zawierać i łączyć pięć praktycznych kompetencji:

1. Fokus — wybór decydującego kierunku działań;

2. Adaptacyjność — zarządzanie tarciami, a nie walka z rzeczywistością;

3. Zdecydowanie — charakter działań w warunkach niepewności;

4. Wola — wytrwałość lidera i zdolność inspirowania innych;

5. Systemowe spojrzenie — połączenie strategii i taktyki w jedną logikę.

Jak zastosować zasady wojny Clausewitza w strategii biznesowej.

 

Wydawałoby się, że nie ma w tym nic nowego. Na zakończenie przytoczę jeszcze jeden cytat z „Vom Kriege” Clausewitza: „Die Kriegskunst hat wenige Grundsätze; man kann sie leicht begreifen, aber ihre Ausführung ist schwer”. W tłumaczeniu na język artykułu na blogu: „Sztuka wojny ma niewiele zasad; łatwo je zrozumieć, ale trudno zastosować”.

 

• Dosłowne tłumaczenie terminu, którego użył Clausewitz do opisania czynników hamujących wykonanie i idealną realizację postawionego zadania, w oryginale - Friktion. Do takich czynników Clausewitz zaliczał wady ludzkiej natury i zbiór drobnych przeszkód, które zamieniają idealny plan w chaotyczną rzeczywistość.
• W nocy 23 marca 1945 r. amerykański generał Patton przeprawił się przez rzekę Mozelę, wykorzystując ograniczone środki i niewielkie siły, nie informując o tym brytyjskich sojuszników. W ten sposób zniweczył dwumiesięczne przygotowania brytyjskiego generała Montgomery'ego do podobnej akcji. Było to formalne naruszenie podległości w ramach sojuszu i doprowadziło do poważnego konfliktu. Niemniej jednak „zwycięzców nie osądza się” i w rezultacie Wielka Brytania utraciła wiodącą rolę na tym teatrze działań wojennych
• Środowisko VUCA to sytuacja lub kontekst charakteryzujący się ciągłymi, szybkimi i nieprzewidywalnymi zmianami, co utrudnia planowanie i przewidywanie wyników. Akronim, który powstał w U.S. Army War College, aby opisać świat po zimnej wojnie, oznacza zmienność, niepewność, złożoność i niejednoznaczność.